Herdenken en vieren

Herdenken en vieren

Ieder jaar herdenken we op 4 mei en vieren we op 5 mei. Hoe pak ik dit aan als vader van twee (jonge) kinderen? Hoe laat ik hen kennismaken met de zwarte bladzijden van de vaderlandse geschiedenis?

Ieder jaar op en rond 4 mei herinner ik mijzelf aan wat er zich voltrok in de geschiedenis. Zo rond deze datum ga ik op zoek naar een specifieke foto in mijn fotoarchief. Dat is de foto van het Joods weeshuis in Leiden. Misschien heeft dit alles te maken met het feit dat dit gebouw ooit eens onderdeel was van een fotoreportage die ik maakte. Door allerlei rare omstandigheden (ik zal het hierbij laten), werd de fotoreportage nooit openbaar gemaakt door anderen. Wel gebruikte ik het fotomateriaal voor mijn eigen portfolio. Het gebouw werd door mij in 2014 vastgelegd. Vele jaren na wat er zich voltrok op 17 maart 1943.

In 1929 werd gestart met de bouw van het weeshuis op de hoek van de Cronesteinkade en de Roodenburgstraat. Het kreeg de naam Centraal Israëlisch Wees- en Doorgangshuis ‘Machseh Lajesoumim.’ Het was de opvolger van een pand in de binnenstad van Leiden (Stille Rijn). Het ontwerp voor dit weeshuis was van de hand van Bernard Buurman. Hij koos voor een samenwerking met de Joodse architect M. Oesterman. In totaal zouden 165 kinderen in dit weeshuis wonen, in de leeftijd van twee tot achttien jaar.

Toen de oorlog was uitgebroken, werd het drukker en drukker in het weeshuis. Ook kinderen ouder dan achttien werd toegestaan om langer in het weeshuis te blijven. Langzaam werd duidelijk dat het niet lang zou duren, voordat het weeshuis ontruimd zou worden. Nathan Italie, verantwoordelijk voor het bestuur van ‘Machseh Lajesoumim’ koos ervoor om niet onder te duiken. Hij bleef erin geloven dat er een oplossing zou komen. Toch hield men rekening met een naderende ontruiming. Uit voorzorg lagen rugzakken en koffers klaar, mochten de Duitsers op de stoep staan. In het voorjaar van 1943 was het zover. Via-via werd vernomen dat de Duitsers treinen naar Leiden gebracht hadden, voor het transport van joden uit de stad. Twee politieagenten hebben de inwoners van het weeshuis gewaarschuwd, de avond voor 17 maart. In een poging om te verhinderen dat de Duitsers het pand zouden betreden, deed men nog een poging om dit te verhinderen door teksten met “schurft” op te hangen. Hiermee wilde men laten zien dat het betreden van het pand niet zonder risico’s zou zijn. 25 leden van de Nederlandse politie ondersteunden de Grüne Polizei tijdens de ontruiming in de avond van 17 maart. Een van de betrokkenen was niemand minder dan Franz Fischer (een van de drie leden van de Drie van Breda).

Niet ieder lid van de Leidse politie stemde toe om mee te werken aan de ontruiming. Hoofdinspecteur P.W. van de Wal en agent O.P. Rozemeijer weigerden. Ze werden na de ontruiming ontslagen. Voor Rozemeijer was de weigering een waarvoor hij een hoge prijs betaalde: hij werd gearresteerd en op transport gesteld naar het concentratiekamp Buchenwald, waar hij in 1945 overleed.

Nadat men het pand was binnengegaan trof men 51 kinderen en negen personeelsleden aan. Dat aantal was minder, omdat er een aantal bewoners ondergedoken was. De kleinste kinderen moesten plaatsnemen in een gereedstaande bus. De anderen moesten via de Leidse Breestraat richting het station lopen. Vanuit Leiden volgde het transport naar Kamp Westerbork. Vanuit daar werden ze verder getransporteerd.

Van alle kinderen en personeelsleden van het weeshuis overleefden slechts vier van hen de oorlog.

Na de oorlog werd het gebouw in dienst genomen als een doorgangshuis voor joden uit Oost-Europa, die voornemens waren om door te reizen naar Israël.

Mijn kinderen

Het verhaal over dit weeshuis heb ik verteld aan mijn kinderen. Mijn kinderen weten in grote lijnen wat er zich voltrokken heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ik vind het belangrijk dat ze weten wat er zich voltrokken heeft. Dat de vrijheid die zij nu kunnen beschouwen als groot geschenk iets is dat niet altijd vanzelfsprekend is geweest. Dat er een periode in de (vaderlandse) geschiedenis is geweest, waarop “anderen” niet alleen uitgesloten werden, maar ook omgekomen zijn.

De kinderen worden ouder en leren meer over de oorlog. Ze zijn er alle twee stellig in: dat is niet leuk en het is iets dan hen verdrietig maakt. Zou ik hen moeten beschermen voor dit soort leed? Natuurlijk laat ik de meest gruwelijke details over de vernietiging weg. Toch wordt voor hen langzaam duidelijk dat dit een onderdeel is geweest van deze periode.

Maar er zijn ook “mooie” dingen. Mijn negenjarige zoon, die alle codenamen van de stranden in Normandië weet te benoemen die gebruikt werden tijdens D-Day bijvoorbeeld. Dat via Normandië de opmars van de geallieerden richting ons land uiteindelijk plaats zou vinden. Dat het grote monument in Bastogne, het Mémorial du Mardasson, dat we bezocht hebben ons herinneren zal aan wat er zich daar voltrokken heeft tijdens de Slag om de Ardennen.

Ook hebben we als ouders laten zien hoe een doorgangskamp eruit ziet; we bezochten Kamp Westerbork.

Kinderen dingen leren die misschien niet zo leuk zijn is onderdeel van opvoeding. Ik ben van mening dat het uitleggen dat er bepaalde zaken in de geschiedenis op een gruwelijke manier misgegaan zijn, een belangrijk deel is van de opvoeding. Dit moet ervoor zorgen dat niet alleen de herinnering levend zal worden gehouden, maar voorkomt – naar mijn idee- ook dit soort dingen. Althans, de hoop bestaat dat hiermee racisme, ongelijkheid, gebrek aan emancipatie en ontwikkeling tot een einde kan komen. Noem mij maar een “dromer” op dit punt. Het maakt mij niet uit. Dit is waar ik in geloof en daarom denk ik op 4 en 5 mei nog meer aan wat er gebeurde. Bijvoorbeeld in het Joods weeshuis in Leiden.

Volgen
Samenvatting
Herdenken en vieren
Titel
Herdenken en vieren
Beschrijving
Hoe ga je als ouder van twee (jonge) kinderen op met 4 en 5 mei?
Auteur

Harm Jagerman

Trotse eigenaar van een website over zijn leven als fotograferende en schrijvende huisvader. Vader van twee kinderen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

%d bloggers liken dit: