Omdat de werkelijkheid soms geen werkelijkheid is

Omdat de werkelijkheid soms geen werkelijkheid is

Fotografie Geschiedenis

Definieer het begrip werkelijkheid voor me. Definieer het en plak maar lekker een labeltje erop. Daar zijn we goed in geworden. We willen alles voorzien van labels. Zo weten we iets te duiden. Dan is er duidelijkheid. Wat gebeurt er wanneer er geen werkelijkheid is, omdat de werkelijkheid soms geen werkelijkheid is. Lees mijn eerste blog geïnspireerd op het surrealisme. Verder kijken dan de werkelijkheid.

In de jaren twintig van de vorige eeuw ontstond geleidelijk aan een nieuwe kunststroming. Deze kreeg de naam surrealisme. Hoewel het hoogtepunt van deze kunststroming lang achter ons ligt, vormt deze nog steeds een bron van inspiratie. Mocht je denken dat surrealisme zich beperkte tot alleen maar schilderkunst, dan moet ik je teleurstellen. Literatuur, film, beeldhouwkunst. Om maar enkele voorbeelden te noemen.

Mag je spreken in verleden tijd als het gaat om het surrealisme? Natuurlijk, tussen 1925 en 1940 was het hoogtepunt van de stroming. Alleen ze is nooit echt verdwenen. Niet alleen in de kunst. Ik wil zelfs zover gaan, dat surrealisme een filosofie is.

Een filosofie om de werkelijkheid weg te halen uit het dagelijkse. Of je dit nu doet met een kwast of met een woord. Dat maakt niet uit. Juist dan komen de labels om de hoek kijken. We plakken ze graag op dingen of op mensen. Zonder erbij stil te staan dat die labels ervoor kunnen zorgen dat je een beperking oplegt. Of dat je er conclusies aan gaat verbinden.

Surrealisme was het resultaat van het optimistische Realisme. De Eerste Wereldoorlog had aangetoond dat het Realisme veel te optimistisch was. De wereld was niet altijd die fijne plaats en de mens had hierin een belangrijk aandeel. De gedachte waar mensen tot in staat waren, was confronterend. Juist daarom was het zo belangrijk dat er geschreven werd over zonder dat er gelet werd op ratio. Misschien zelfs morele waarden. De morele waarden van die tijd waren vooral gericht op labels. Denk aan een tijdperk waarin geleund werd op een zuilensysteem. Iedere groep binnen de samenleving – ongeacht het land – had een bepaalde zuil. Men bleef vooral bij die zuil, want omgang met iets dat anders was, dat kon niet. Door te kijken naar het onderbewuste en daarnaar te luisteren, wilde men een stem geven aan het ‘anders zijn.’

Anno 2020 zijn we erg goed geworden in het veroordelen van het ‘anders zijn.’ Of het nu is via social media of de reguliere media. Iedereen heeft een mening. Ook ik heb een mening. Zelfs ik heb een mening. De manier waarop de zaken gepresenteerd worden kan beter. Misschien zelfs ook door mij.

Mijn kinderen voed ik op met de gedachte dat labels plakken niet altijd de juiste manier is. De werkelijkheid zoals de experts deze goed achten, hoeft niet de juiste werkelijkheid te zijn. Uitzondering hierop vormen wetenschappelijke onderzoeken. Juist met dat laatste schijnt nogal wat mis te zijn. Niet iedereen wil aannemen dat wetenschappelijk onderzoek onafhankelijk is. Er worden allerlei zotte complottheorieën gepresenteerd en de wetenschap krijgt het zwaar te verduren. Dan plakt men ook labels: de wetenschap is te links, te rechts, te warrig of te onduidelijkheid.

De inspiratie voor wat ik doe, haal ik uit veel dingen. Een terugkerend iets is het werk van de Belgische kunstenaar René Magritte. Deze kunstenaar vond zichzelf geen kunstenaar. Hij wilde geen eigen atelier hebben. Zijn schilderijen maakte hij aan de eetkamertafel. Keurig gekleed liet hij zijn hond uit.

Na zijn dood bleef zijn erfenis lange tijd in het bezit van zijn weduwe. Had de Belgische overheid maar meer gedaan om deze erfenis te behouden. Dat gebeurde niet. Een deel van zijn erfenis werd aangeboden bij veilinghuizen. Een ander deel kwam terecht in de vuilniswagen. Onbegrijpelijk. Een kunstenaar die zo ontzettend belangrijk is geweest. Alsof men weigerde het label belangrijk te plakken op dat wat echt belangrijk was.

Natuurlijk weet ik dat er over smaak niet te twisten valt. Wat voor de een mooi is, hoeft dit niet te zijn voor de ander. Niet iedereen heeft wat met de schilderijen die Magritte maakte. Ik wel. Daar ben ik niet de enige in.

Ik weet dat ik me niet kan meten met deze meester, correctie: burgerman. Ik kan immers niet schilderen. Dat heb ik meerdere malen geprobeerd. Niet om zoiets te schilderen als wat Magritte deed. Nee, een simpel landschapje met bergen was al een uitdaging. Wat ik wel kan doen, dat is iets met foto’s. Maar dan komt er bij mij een labeltje om de hoek kijken. Dat heet onzekerheid.

Die onzekerheid zorgt ervoor dat ik me de vraag stel: Is het wat? Dat is een vraag die ik zelf niet kan beantwoorden. Ik ga er niet om bedelen. Wat ik maakte deed ik als eerbetoon aan die burgerman met zijn pijp.

Het is geen pijp. Ook geen boom. Of toch misschien wel. Bepaal het zelf maar. Plak het labeltje er maar op: kunst of onzin. Dat weiger ik zelf te doen.

Soms is de werkelijkheid die we zien misschien niet hoe deze is. We nemen graag dingen aan. Of juist niet.

Misschien moesten we maar eens wat minder labels plakken op mensen of dingen. Vooral dat eerste. Wees wie je wilt zijn en laat de ander zijn. Meer is het niet. Best simpel.

Dit alles is gebaseerd op het schilderij La trahison des images (Het verraad der voorstelling), met de bekende tekst Ceci n’est pas une pipe. Omdat er nogal wat te doen is over copyrights, kan ik het voorbeeld niet laten zien. Wel kan ik je verwijzen naar deze pagina.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.